Uit het verleden van Hengelo: Oude Algemene Begraafplaats 1553
HistorieIn deel 91 van de serie ‘Uit het verleden van Hengelo’ neemt Marinus van Rooy ons mee naar de Oude Algemene Begraafplaats.
Ongetwijfeld zullen er een aantal Hengeloërs zijn die in hun geheugen graven en zich afvragen: “Is er een oude algemene begraafplaats?” Inderdaad, er is een begraafplaats uit 1553. Aangezien deze begraafplaats niet zo in het geheugen aanwezig is, wil ik u er graag iets over vertellen.
Deze begraafplaats, die in 1975 op de officiële monumentenlijst is geplaatst, is tevens één van de oudste begraafplaatsen in Nederland. In 1525 werd de Hof Hengelo gebouwd, waaruit later het Huis van Hengelo ontstond. Dit was eerst een landschappelijke hoeve waarbij een graanspieker was gebouwd. De bisschop van Utrecht was eigenaar van deze hoeve en spieker. De hoeve en spieker was omgeven door een omgraving met een ophaalbrug. De bisschop vond het nodig dat er een godshuis werd gebouwd in Hengelo. Dit godshuis was geen zelfstandige kerk, maar een filiaal van de zelfstandige parochiekerk uit Delden. De kapel, die op enige afstand van het Huis van Hengelo lag, viel daardoor onder het gezag van deze kerk. De parochiekerk in Delden, die nog altijd bekendstaat als de Oude Blasius, was verantwoordelijk voor het bestuur. De bezoekers van de kapel stonden dan ook onder de kerkelijke jurisdictie van Delden.
Het dorp Hengelo ontwikkelt zich, de bezoekers aan de kapel vermeerderen zich en wij zien op de kadastrale kaart dat er in 1650 een nieuwe kerk gebouwd werd op de begraafplaats welke plaats biedt aan 300 personen. Het mag duidelijk zijn dat het Huis van Hengelo nauw verbonden was met het kerkhof en de kapel. Zoals nu als in de tijd kwamen de mensen te overlijden. Om deze een rustplaats te geven werd er een plaats gezocht om deze mensen te begraven. Deze vond men rond de kapel dicht bij het Huis van Hengelo.
Uit archiefstukken blijkt dat Johan van Twickelo en zijn vrouw Jacoba van Keppel in 1449 in de kapel zijn begraven. In die tijd was het gebruik om belangrijke personen een rustplaats in de kerk of kapel op gewijde grond te geven. In de loop der tijd werden talrijke mensen ten grave gedragen op deze begraafplaats. Wij denken hierbij aan Stork, Van Alphen en ook Wolter ten Cate moet op dit kerkhof ter ruste gelegd zijn.
Aangeland in 1910 blijkt het kerkhof in verwaarloosde stand te verkeren. Het gras en onkruid groeien over en tussen de graven. Er is geen doodgraver en geen tuinman voor het noodzakelijke onderhoud aanwezig. Dit alles tot ongenoegen van Mej. Frederika Ter Horst. Zij ziet dat het kerkhof er niet fraai bijligt. Het graf van haar ouders, overleden omstreeks 1900, is overwoekerd met distels en wilde bloemen. Zij is een ongehuwde vrouw, doopsgezind en dochter van welgestelde ouders. Zij woonde aan de Deldenerstraat, net buiten de kern van Hengelo. Al gauw kreeg zij de bijnaam ‘Jufferke van ’t End’. Haar ouders bezaten grote stukken grond en een groot huis aan de Deldenerstraat, Dit huis, wat het Ter Horsten huis genoemd werd, werd afgebroken in 1928, en de stukken grond verkocht Frederika aan de gemeente. Haar erfenis gebruikte zij in 1912 om met medewerking van een aantal belangrijke Hengeloërs de vereniging V.G.O. (Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud) op te richten. De vereniging, die nog steeds bestaat, heeft ten doel dit kerkhof, wat een erfstuk van onze voorvaderen is, in ere te houden tot in lengte der dagen. Frederika is een bijzonder iemand, zij wilde de kunstacademie volgen, maar werd niet toegelaten omdat zij van het vrouwelijk geslacht is. De opgerichte V.G.O. zorgde voor een doodgraver tevens tuinman. Ter nagedachtenis aan haar vele werk is op het kerkhof een beeltenis geplaatst, samen met een tuinbank
In 1821 werd het te kleine kerkje gesloopt. Enkele jaren later verrees de Waterstaatskerk (1840) aan de Deldenerstraat als vervanging. In 1970 voerde het Historisch Museum de eerste opgravingen uit om resten van het voormalige kerkje terug te vinden. In 2016 volgde een tweede opgraving, die zowel digitaal als fotografisch werd vastgelegd.
Het bestuur van het V.G.O. nodigt u uit om nader kennis te maken met dit kerkhof. Er wordt jaarlijks voor donateurs en andere belangstellenden een voorjaarsconcert gegeven. U kunt dan kennis maken met het kerkhof gelegen in het centrum van Hengelo waar stilte, vrede en rust u zullen aanspreken. Dit voorjaarsconcert wordt gegeven op zondag 7 juni door het Koninklijk Symphonie Orkest Cecilia om 11.30 uur. Toegang is gratis.
Tot een volgende keer,
Marinus van Rooy
