Innovatie ook bij explosievenonderzoek

HENGELO - De haven van Hengelo is de grootste van Overijssel en een van de grootste binnenhavens van Nederland. Veel Hengeloërs weten niet anders dan dat de haven er ligt. Maar wat gebeurt er allemaal? En wie maken er gebruik van? Wat is de geschiedenis ervan? Om daar meer over te weten te komen, gaan Hans Bouma en Johan Koning op zoek naar de verhalen over de haven en de Twentekanalen.

Belofte maakt schuld: we gaan het deze aflevering over bommen en granaten hebben. Het is een van de disciplines waar Van Heteren Weg- en Waterbouw faam in heeft opgebouwd. Het bedrijf, gevestigd langs het Twentekanaal aan de Boortorenstraat in Hengelo op een deel van het terrein van de voormalige chloorfabriek van AkzoNobel, is een van de landelijk opererende specialisten in explosievenonderzoek.

Wim Mulder (de voormalig directeur) en Bart Boksebeld (die tegenwoordig samen met Wims zoon Rik het bedrijf leidt) vertellen over deze aparte tak van sport. Vrijwel dagelijks worden in Nederland nog steeds bommen uit de Tweede Wereldoorlog gevonden. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij werkzaamheden in de bodem. Regelmatig gaat in Hengelo dan de telefoon, of de specialisten van Van Heteren langs willen komen voor onderzoek. 

‘De bommetjes’

“Het enige wat we in heel Nederland doen, zijn de bommetjes”, stelt Wim Mulder. “We zijn een van de 15 tot 20 bedrijven die munitie uit de Tweede Wereldoorlog opruimen. Zo hebben we bijvoorbeeld de grootste bom die ooit is gevonden opgeruimd, van Duitse makelij, omgerekend een 2400-ponder. Die werden met name gebruikt om schepen te laten zinken.” Boksebeld: “Normaal is een bom glad, maar hier zat nog een ring op. Die moest ervoor zorgen dat de bom niet door een schip zou vallen en onder water zou eindigen. De bom is zo ontwikkeld, dat er snel een grote schokgolf ontstond. Waardoor het schip uiteenscheurde.”

Maar dit exemplaar werd gevonden bij het schijnvliegveld dat de Duitsers hadden aangelegd in Rijsenhout. “Daar zou een kassencomplex worden gebouwd en daarom moest de bodem onderzocht worden op de aanwezigheid van bommen. Het was een hele puzzel om deze grote bom uiteindelijk boven de grond te krijgen. Het gevaar was dat de bom af zou gaan tijdens de werkzaamheden. Gevaarlijk, voor mens en omgeving. We moesten heel behoedzaam te werk gaan. Er was geen ervaring mee in Nederland in 2018, we waren echt de eerste die met dit type aan de slag gingen. We hebben toen samen met de explosievenopruimingsdienst en de marine een speciaal apparaat ontwikkeld om de bom te kunnen veilig stellen.”

Het bleek gelukkig om een exemplaar met een ontsteking te gaan die niet meteen af zou kunnen gaan. “Toen konden we ‘m zonder echt gevaar zo ophijsen. We hebben ‘m op het strand van Bloemendaal laten springen door de bom in te graven in een duin.”

Innovaties en circulair depot

De Hengeloërs zijn vanaf 2003 in dit speciale werk terechtgekomen. “We werken samen met een Amsterdams bedrijf. Als zij wat opsporen, dan graven wij het op.” Het toont de innovatieve kracht aan van het bedrijf, zoals ook al in de vorige aflevering van deze rubriek bleek met het gebruik van bentoniet op de bodem van het Twentekanaal. Zo zijn er meer voorbeelden, van een speciale constructie voor een oever in Doetinchem tot een manier om zonder veiligheidsmaatregelen toch explosieven te kunnen baggeren in Zwolle. “Die methode heeft de sector gekopieerd, maar wij deden het het eerst.”

Ook innovatief: het circulaire depot van het bedrijf. “Veel materiaal dat we uit een project overhouden, bewaren we en proberen we bij andere projecten te hergebruiken. We kijken altijd bij nieuwe projecten of we bijvoorbeeld ijzer of hout, desnoods aangepast, weer kunnen hergebruiken. Ook dat past bij ons innovatief karakter.”