Uit het verleden van Hengelo: het Industrieplein van Stork
HistorieIn deel 84 van de serie ‘Uit het verleden van Hengelo’ neemt Marinus van Rooy ons weer mee naar een interessant stukje industriële historie van Hengelo: het Industrieplein van Stork. Ooit was dit bedrijf dé motor achter de Hengelose economie en een belangrijke aanjager van de groei qua inwoners.
Er ging in het verleden een verhaal rond in Hengelo: wanneer je werkte bij de spoorwegen of Stork zat je goed en was je toekomst voor werk verzekerd. Wanneer een jong meisje kennis kreeg aan een jongeman die bij Stork werkte, kwam het advies van haar ouders: “anhooln, dan zit ie good”.
Dat Stork met zijn komst uit Borne in 1862 een zegen voor Hengelo is geweest moge duidelijk zijn. Wanneer Stork niet gekomen zou zijn was Hengelo vermoedelijk een onbeduidend dorp gebleven. Stork zag toekomst door de aanleg van het Spoorwegnet Salzbergen-Almelo met de toevoer van kolen uit de kolenpot in het roergebied. Vader D.W. Stork, rijksontvanger en directeur posterijen in Oldenzaal, had vier zonen waarvan drie zich ontpopten als vooruitstrevende ondernemers.
In 1853 kwam in Hengelo de bandweverij tot ontwikkeling. In 1868 een stoomweverij die later de naam droeg K.W.F. (Koninklijke Weefgoederen Fabriek). Zoon Charles Theodorus was de grote voortrekker van de latere machinefabriek. Hij leefde van 1822 tot 1895 en aan hem heeft Hengelo veel te danken. Hij begon met reparaties aan de textielmachines en van het een kwam het ander. Er was werk en werk levert geld en een zekere vorm van welvaart op.
Van de reparaties aan de textielmachines ontstond de machinefabriek Stork. De aanvoer van kolen bracht Stork in het juiste spoor. Het bedrijf breidde zich verder uit. Van buiten Hengelo kwam men naar Hengelo om bij Stork te komen werken. Deze werknemers wilden graag in Hengelo wonen. Dit had het gevolg dat het inwonertal in Hengelo geweldig toenam. Er moesten veel woningen gebouwd worden. Wij denken hierbij aan de bouw van het Tuindorp, later gevolgd door de wijken ‘t Wilbert en de Nijverheid.
Graag wil ik u deelgenoot maken en in herinnering brengen naar datgene wat door middel van Stork tot stand gekomen is. Hengelo deed er zijn voordeel mee, waarop in Enschede het woord Hengelerweend uitgevonden werd. Toen het Tuindorp gebouwd werd kwam er een zwembad bij waar nu de ijsberen hun baantjes trekken.
Ook de Wilhelminaschool kwam tot stand, waar de leerlingen een gedegen opleiding kregen van enige jaren. Er werd in de firma een weduwen en wezenfonds opgericht met tevens een spaarfonds voor moeilijke dagen. Het verenigingsgebouw aan de Parallelweg Ls was een geschenk. Bijna zou ik de Openbare Leeszaal aan de Vondelstraat vergeten. Een groot aantal jaren heeft Stork aan een aantal werknemers werk verschaft. Wat het welzijn en welvaart van Hengelo geen windeieren heeft gelegd. In 1968 werd het 100-jarig bestaan gevierd. Een grote feesttent werd geplaatst op het Industrieplein waar de (van oorsprong Zwitserse) Duitstalige volkszanger Vico Torriani een aantal liederen zong.
Er werd aan de werknemers kaarsen kandelaars als feestelijk geschenk uitgereikt, waarover men nu nog spreekt en de meningen verdeeld zijn. Deze porseleinen kandelaars zijn nu bijna 60 jaar later als verzamelobject zeer in trek. De werknemers hadden als voorkeur liever een maand werkloon gezien. (Noot redactie: volgens de overlevering gooiden aardig wat teleurgestelde medewerkers destijds de kandelaar in de Berflobeek). De welvaart had in die jaren nog niet die omvang genomen die wij nu kennen.
Langzaam wordt het tijd om de foto te ontleden, wat er zoal te zien en te vertellen is. In het midden op het plein ziet u een hekwerk waar spoorrails aanwezig zijn. Deze rails zijn daar ten behoeve van de GOLS spoorlijn (Gelders-Overijssels Lokaal Spoor), waarvan het station aanwezig was aan de Parallelweg Ls. Dit station is vernield tijdens het bombardement op 6/7 oktober 1944.
De fotograaf stond op de plaats waar in het verleden de Hofstedeschool, later de UTS, aanwezig was. Het hoofdgebouw links is in 2000 afgebroken om plaats te maken voor een kantoorgebouw met elf verdiepingen in opdracht van Siemens. Het oude gebouw was een ontwerp van architect Beudt. Deze Beudt was geen onbekende in Hengelo. Van zijn hand verscheen onder andere de bibliotheek aan de Vondelstraat, het Tuindorp met bad en de Bethlehemkerk aan de Oelerweg.
Op de foto linksachter: ingang Parallelweg Ls, Berfloweg en Langelerrmaatweg. Rechtsachter het kantoorgebouw met de ronde hoek aan de Industriestraat. Dit gebouw blijft behouden. Het is op het moment van schrijven onderwerp van overleg: welke bestemming het intern zal krijgen na de ontmanteling van Stork. Rechts een fiets tegen de gevel wat voor het bombardement het café Hof van Holland was, waar je tijdens het maken van de foto een glas bier voor 50 cent kon kopen. Bij het bestuderen van de foto zien wij geen enkel voetganger, fiets of ander vervoermiddel. Metingen, onlangs genomen, hebben uitgewezen dat in één minuut honderd voertuigen de verkeerslichten passeren. Wat zou Charles Theodorus Stork daarvan gezegd hebben? Tot de volgende keer!
Marinus van Rooy
