Uit het verleden van Hengelo

In deel 82 staan wij op één der belangrijkste plekken in het centrum van Hengelo. Deze plek was voor de aanleg van het stadserf één van de drukste punten in Hengelo. Op deze foto uit 1939 is veel te zien en nog meer te vertellen. Om al deze herinneringen op te halen, onder meer voor de 60-plussers, is het de moeite waard om deze foto nader te bekijken.

We kunnen hier vier kanten op. Waar de fotograaf stond was de ingang van de Brinkstraat, rechts de Enschedesestraat, rechtdoor de Wemenstraat (ook wel het Roomsestraatje genoemd) en links de Burgemeester Jansenstraat. Kenmerkend voor die tijd, net voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, is het weinige verkeer en de rust die van het geheel uitgaat. De jaren 1930-1940 werden ook wel de crisisjaren genoemd. Dit waren de jaren van de grote werkloosheid. De textielfabrieken, onder andere de Koninklijke Nederlandse Katoenspinnerij, de Hengelose Bont en de Twentse Bont ontsloegen wekelijks grote aantallen werknemers. De oorzaak was dat de orders in de lage lonenlanden geplaatst werden. Onder andere in Japan en Indonesië.

De Hengeloërs zochten hun toevlucht tot het bewerken van hun volkstuintjes om hun huishoudboekje aan te vullen. In de dertiger jaren werden dan ook zowel de Hengelose Bont als de Twentse Bont afgebroken.

Zoals u dat van mij gewend bent, beginnen wij links onze speurneus op te stellen om onze herinnering op te halen. Het kleine stukje gevel links was de witgoedzaak van Rottinghuis, nu de Twee Wezen. Wij steken de straat over en komen uit voor het grote pand met het fraaie torentje. Deze zaak heeft een grote geschiedenis, nu is daar een horecazaak gevestigd. Daarvoor was het een hotel en bioscoop waar stomme films gedraaid werden. 

Meer in uw geheugen ligt natuurlijk apotheek Venlet die verdwijnen moest voor het te bouwen nieuwe stadhuis in 1963. Tijdens het maken van de foto was Venlet nog aanwezig. Later werd het Van Leent. Interessant om te weten is dat het Historisch Museum na het overlijden van de heer Van Lent een groot legaat heeft ontvangen. Hiervan is onder andere een studiezaal gebouwd.

Deze foto heb ik uit mijn archief gekozen om het mooie pand in het midden op de hoek van de Wemenstraat. Wanneer u het vooraanzicht van deze zaak op u in laat werken, zult u tot de conclusie komen dat zulke prachtige voorgevels niet meer als standaardwerk gebouwd worden. Deze zaak, gebouwd in 1933, stond in Hengelo bekend als lunchroom-bakkerij Ten Hopen. Boven op de gevel stond met verlichte letters: ‘Philips Triomf Der Techniek’.

Links in de Wemenstraat waren een groot aantal zaken die geruime tijd daar aanwezig waren, door de opvolging door dochter of zoon. Op nummer 9 was onder andere de heren- en jongensmodezaak van Tielkes gevestigd. Naast Tielkes was een zeer bijzondere zaak die nog goed in het geheugen van de oudere Hengeloër aanwezig is. Dit was de tabakswinkel van Boekelder. De heer Boekelder was invalide, die op zijn rolstoel achter de toonbank zijn klanten bediende. Als zijn klanten een bepaald merk sigaretten of sigaren noemde kon hij, zonder zich om te draaien, het juiste merk pakken. Hij had als laatste in Hengelo aan zijn zaak een sigarettenautomaat. Door het inwerpen van het juiste geldbedrag kon je, als de winkel gesloten was, een pakje sigaretten kopen. Het is voor deze tijd ondenkbaar dat een sigarettenautomaat een lang leven beschoren zou zijn.

Op de plaats waar nu Livera gevestigd is, was een bedrijf waar het van ‘s morgens vroeg tot in de avond een drukte van jewelste was. Een grote hal onder de naam Van Gend en Loos. Honderden pakjes die bezorgd moesten worden. Wagentjes op luchtbanden getrokken door kleine paardjes, handkarren en bakfietsbezorgers bezorgden ze op het juiste adres. Vervolgens liep er een naamloos straatje langs de tuin van het Anthoniusklooster en de firma Voorhuis als verbindingsweg naar de markt aan de Oldenzaalsestraat.

Wij kijken nog eens naar de foto. Links zien wij een overdekt gedeelte met een afdekzeil er boven. Dit was de overdekte rijwielstalling van de heer Kroeze. “Een bewaakte rijwielstalling?” hoor ik u vragen. Werden er toen ook al fietsen gestolen? Fietsen wisselden in die tijd niet zo snel van eigenaar, maar wat wél in trek was, waren de rijwielbelasting-plaatjes. Op je fiets werd namelijk belasting geheven. Elk jaar werd een belastingplaatje met jaartal uitgegeven. Je was verplicht als je je wijwiel bij je had dit bij je te dragen of aan de fiets te bevestigen. Door middel van een metalen plaatje waarop het jaartal stond, kon je laten zien dat je belasting betaald had. De werklozen waren van belasting vrijgesteld. Zij bezaten een plaatje met een gat erin. Deze unieke rijwielstalling was bijzonder voor Hengelo. Voor 5 of 10 cent was je fiets met belastingplaatje veilig. Later had de heer kroeze zijn fietsenstalling naast apotheek Koop aan de Enschedesestraat.

Het lijkt mij een zomerse dag op de foto, gezien de korte schaduwen van wandelaars en fietsers. Het Bataplein als opschrift op de foto behoeft uitleg. Links op het plein was een schoeenenzaak met de naam Bata. Dit plein heeft een voorgeschiedenis. Het is in het verleden vrij van bebouwing gehouden, omdat het dienst deed als blusvijver. Als er voor 1900 brand was in Hengelo, dan kon men elkaar emmers met water doorgeven om zo gezamenlijk de brand te blussen. Bij dit alles moet u wel bedenken dat een volledige brandweer met bluswagen nog uitgevonden moest worden. Voor 1900 liep er ‘s avonds een nachtwaker rond die luid verkondigde dat men de vuren moest doven. Voor brand was men vrij bang in Hengelo, gezien het feit dat veel woningen uit houten wanden waren opgebouwd. Regelmatig kwam het voor dat een poes in het huis rondliep waar open vuur was. Bij het vuur kwam zijn staart in brand en in paniek rende het dier weg, met alle gevolgen van dien.

Er staat overigens een fout in het originele onderschrift: een ‘Weemerstraat’ is er nooit geweest. De Wemenstraat werd voor 1940 het Roomsestraatje genoemd, omdat de meeste zakenlieden de Roomse dienst beleden. Dit had zijn oorzaak dat grote stukken grond van de parochie verkocht werden aan Roomse zakenlieden.

Tot een volgende keer!

Marinus van Rooy

Lees ook

Uit het verleden van Hengelo: Drienerstraat